صفحه نخست

دسته اخبار

آخرين اخبار

  • آیا سزاوار است برای ۴ روز حکومت دست به دروغ و تهمت بزنید؟/ ما در مسئله نامزدهای انتخابات نه دخالتی کردیم و نه خواهیم کرد

  • دیدگاه حضرت امام خمینی (ره) درباره «انتخابات ریاست جمهوری»

  • «محفل انس با قرآن» در حوزه علمیه یزد برگزار می شود+پوستر

  • گزارش تصویری از یادواره شهدای پاسدار یزد

  • مراسم یادواره شهدای پاسدار یزد برگزار شد

  • «اعتقادات دینی مردم» و «رهبری» دو عامل شکست دشمن در فتنه ۸۸بود

  • جلسه هم اندیشی بصیرتی حوزه یزد تشکیل شد+عکس

  • عزاداری امام کاظم(ع)در دفتر نماینده ولی فقیه در استان یزد+تصاویر

  • رشد ۳۰درصدی آثار ارسالی به جشنواره علامه حلی یزد

  • عدم التزام عملی به ولایت فقیه جز خسران چیز دیگری ندارد/ معیارهای اصلح از بیانات امام(ره) و رهبری استخراج شود

  • تصاویر دوره تربیت مدرس کارگاه های نگرشی دیگر در حوزه علمیه یزد

  • دوره تربیت مدرس کارگاه های« نگرشی دیگر» در یزد پایان یافت

  • مجلس بزرگداشت حجت الاسلام والمسلمین علی برهان از نگاه دوربین

  • تصاویر/ رقابت طلاب یزدی در پنجمین دوره المپیاد علمی

  • رقابت طلاب یزدی در پنجمین دوره المپیاد علمی استانی پایان یافت

  • رقابت طلاب یزدی در پنجمین المپیاد علمی

  • برنامه امتحانات پایان سال حوزه های علمیه اعلام شد

  • درس خارج آیت الله ناصری نماینده ولی فقیه در یزد

  • عضو کانال تلگرامی خبرگزاری حوزه علمیه یزد شوید

  • 80نفر مبلغ به مراسم اعتکاف استان یزد اعزام شدند

  • فراخوان دوره تربیت استاد مکالمه عربی در یزد منتشر شد+پوستر

  • جلسه کارگروه فرهنگی حوزه علمیه یزد برگزار شد

  • جلسه کارگروه فرهنگی و قرآن و عترت حوزه علمیه یزد از نگاه دوربین

  • رویای صادقه پدر طلبه شهید

  • وحدت مهمترین مسئله در ایام انتخابات است / روحانیت بصیرت افزایی کند

  • همایش بصیرتی و معرفتی روحانیون یزدی از دریچه دوربین

  • روایت تصویری از بازدید مدیر حوزه های علمیه کشور از آزمون ورودی حوزه یزد

  • حوزه های شیعی در شناسنامه فرهنگی جهان اسلام جایگاه ویژه ای دارند/ صیانت از اسلام و انقلاب ماموریت مهم حوزه انقلابی است

  • تصاویر آزمون ورودی حوزه علمیه یزد

  • آزمون ورودی حوزه علمیه یزد برگزار شد

  • جستجو

    پر بيينده ترين اخبار

    آرشيو اخبار



    اخبار :: ملا عبدالله بهابادی یزدی که بود؟

    [ سرويس اخبار ويژه ] [ کل اخبار ] [ چاپگر ] [ نسخه چاپي ]

    ملا عبدالله بهابادی یزدی که بود؟

    سرويس : اخبار ويژه
    94/04/29-08:41
    2015-07-20 08:41:44
    آخرين مشاهده : 96/02/05-09:35
    205 : کد خبر

    تعداد مشاهده : 854


     

    به گزارش خبرنگار حوزه از یزد، دکتر حسن عبدی پور دبیر کنگره بزرگداشت علامه آخوند ملا عبدالله بهابادی(ره) در گفتگو با حوزه از برگزاری این کنگره تا پایان سال جاری خبر داد.

     دکتر عبدی پور با اشاره به فراخوان این کنگره گفت: این کنگره در سه محور زندگي و شخصيت آخوند ملاعبدالله بهابادی، اندیشه‌های سیاسی - اجتماعی و تفکرات منطقی – فلسفی برگزار می‌شود و هر یک از این موضوعات نیز دارای بخش‌های جداگانه‌ای هستند، البته علاقه مندان می‌توانند موضوعات دیگر مرتبط با ملا عبد الله بهابادی(ره) را به دبیرخانه بفرستند که پس از بررسی و تایید در کمیته علمی دبیرخانه پذیرفته می‌شود.

    عبدی پور ادامه داد: محققان و پژوهشگران حوزوی و دانشگاهی می‌توانند چکیده مقالات خود را تا 15 شهریور و اصل آن را تا انتهای آبان ماه سال جاری به دبیرخانه کنگره به نشانی قم، ميدان شهدا، دفتر تبليغات اسلامي حوزه علميه قم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامي، اداره همکاری‌های علمی و پژوهشی، دبیرخانه کنگره بین‌المللی آخوند ملاعبدالله بهابادی یزدی(ره) ارسال نمایند.

    به همین مناسبت به من منظور آشنایی مخاطبین با شخصیت علامه آخوند ملا عبدالله بهابادی(ره) زندگینامه ایشان منتشر می شود


    ملا عبدالله بهابادی یزدی که بود؟


    برگرفته از کتاب گلشن ابرار جلد9
    این متن، ذیل عنوان عبدالله بهابادی یزدی در کتاب فوق آمده است.

    ملا عبدالله بهابادی یزدی (متوفای981قمری)

    معلم منطق

    علی براری

    بهاباد در یك نگاه

    بهاباددر 210 كیلومتری جنوب شرقی شهر یزد و بر روی تپه ی ماهورهای بین دو رشته كوه قرار گرفته است. آب و هوای خشك دارد.[1]

    بهاباد منطقه ای كوهستانی است و هوای آن معتدل و آب زراعتی آن بیشتر از چشمه و قنوات تامین می شود.[2] وسعت آن حدوداً 4500 كیلومترمربع كه 960 كیلومتر آن دشت و بقیه را نواحی كوهستانی و كوهپایه ای تشكیل می دهد.[3]

    مهم ترین محصولات بهاباد، انگور، پسته، زیره، گندم، جو، زعفران، پنبه، انواع صیفی جات، محصولات سر درختی است. پنبه و زعفران آن، در كنار انگور و پسته، از مرغوبیت خاصی برخوردار است. در قرن هفتم بهاباد جزء استان كرمان بود و توتیا[4] از صادرات قابل توجه این استان بود كه در بهابادو كوه بنان به عمل می آمده است.[5]

    مردم بهاباد به خاطر ریشه دار بودن سنت های مذهبی و عمق اعتقادات دینی، اصالت فرهنگی اجتماعی و مذهبی خود را حفظ کرده اند. آنان و مردمی سخت كوش و مقاوم و در عین حال مؤمن و متعبّد هستند. اهالی بهاباد مردمی مهمان نواز و خون گرم و خوش فكر و سلحشور و اهل دین و دیانت اند. همگی شیعه ی اثنا عشری و شیفته ی مكتب اهل بیت، علیهم السلام، هستند.

    آقای احمد ترحمی بهابادی صاحب کتاب ملا عبدالله بهابادی صاحب حاشیه یکی از نویسندگان خوش قلمی هستند که در این مقاله از کتاب ایشان بهره ها گرفته ایم و جا دارد در این مجال از زحمات طاقت فرسای ایشان در تهیه و چاپ کتاب مذکور قدردانی و تشکر ویژه داشته باشیم.


    تولد و تحصیل

    ملانجم الدین عبدالله بن شهاب الدین حسین بهابادی یزدی در اوایل قرن دهم هجری در بهاباد پا به عرصه وجود گذاشت. پدرش شهاب الدین ازمتدینان بهاباد بود که از تمکن مالی خوب و از منزلت و مرتبتی خاص برخوردار بود.[6] ملاعبدالله بعد از رشد و شكوفایی و تحصیلات مقدماتی پس از چندی اقامت در زادگاه خود برای فرا گرفتن علوم دینی به شهرهای اسلامی شیرازو اصفهان مسافرت کرد.[7]

    وی در شیراز مقیم مدرسه ی صدریه ی منصوریه گشت و به كسب معارف پرداخت.[8] ملاعبدالله در عین حالی كه به فراگیری علوم اشتغال داشت، در مدرسه ی منصوریه به تدریس نیز مشغول بود و شاگردانی را تربیت کرد.[9]

    آخوند مدتی را نیز در جوار مرقد مطهر امام اوّل شیعیان امیرالمؤمنین، علیهم السلام، در نجف اشرف به بحث و تدریس مشغول بود.

    از ثمرات این اقامت، حاشیه ی معروف وی بر كتاب تهذیب المنطق سعدالدین تفتازانی است. كتاب مذكور شهرتی بسزا دارد و قرن ها است كه به عنوان كتاب درسی در حوزه های علمیه تدریس می شود[10]

    مرحوم ملاعبدالله شرح نفیس خود را در روز چهارشنبه 27 ذوالقعده 967 هجری قمری در نجف اشرف به پایان رساند.[11]

    استادان

    1 ـ امیر غیاث الدین منصور شیرازی

    ملا عبدالله در شیراز نزد عالم وارسته امیرغیاث الدین منصور شیرازی صاحب مدرسه ی معروف منصوریه مشغول به كسب معارف دینی شد.[12]

    او وحید ایام و جلالت علمی او مسلم دوران است. منصور در چهارده سالگی داعیه ی جدل و مناظره با علاّمه دوانی را در مطالب علمیه ی عالی در خود دید و در بیست سالگی از تحصیل و ضبط علوم فارغ و در سال 936 هجری در عهد سلطنت شاه طهماسب(983 ـ 930) به صدرات عظمی نایل و به «صدر صدور ممالك» ملقّب و عاقبت در نتیجه ی پاره ای مباحثات علمیه كه در محضر سلطان بین او و محقق كركی وقوع یافته از صدرات استعفا کرد و به شیراز رفت و اقامت گزید.

    مدرسه ای كه به جهت انتساب او به مدرسه ی منصوریه معروف است، تأسیس كرد.

    تألیفات طریفه ای دارد كه در اثبات تبّحر او برهانی قاطع است:[13]

    ـ اثبات الواجب تعالی

    ـ اخلاق منصوری

    ـ الاساس (در هندسه)

    ـ الاشارات والتلویحات

    ـ التصوف والاخلاق

    ـ تعدیل المیزان (در منطق)

    ـ تفسیر سوره ی هل اتی

    ـ جام جهان نما (فارسی)

    ـ مقالات العارفین

    ـ معرفةالقبله[14]

    وفات این دانشمند نامی با اختلاف سال های 940 و 948 و 949 هجری قمری در شیراز ذكر شد. جنازه ی او در مدرسه ی منصوریه ـ كه خود ریاست آن را برعهده داشت ـ مدفون است.[15]

    2 ـ جمال الدین محمود شیرازی

    جمال الدین محمود شیرازی از مشاهیر فضل و سرامد شاگردان علامه دوانی بود. مدت چهل سال در اصفهان به تدریس اشتغال داشت. اكثر فضلا و مشاهیر در نزد او درس خوانده اند. و شهرتی عالم گیر به دست آورده اند.[16] ازجمله شاگردان طراز اوّل او ملا عبدالله بهابادی صاحب حاشیه معروف در منطق است.

    جمال الدین محمود تالیفاتی دارد، ازجمله چندین حاشیه بر كتب علامه دوانی و دیگران است.[17]

    همدرسان

    آخوند ملاعبدالله با ملا احمد اردبیلی معروف به مقدس اردبیلی و همچنین میرزا جان باغنوی شیرازی همدرس بوده است و هرسه نزد جمال الدین محمود (از شاگردان علامه دوانی) علوم عقلی را در شهر اصفهان فرا گرفته اند.[18]

    در قرن دهم هجری قمری در شهر اردبیل، كودكی سعادت مند پا به عرصه ی وجود گذاشت. او بعد از رشد و شكوفایی و طی مراحل علمی و كسب كمالات معنوی و عرفانی به مرتبه ای از دانش و معرفت و زهد و تقوا رسید كه تاكنون الگوی عالمان و پرهیزگاران است. نامش احمد و فرزند محمد از خانواده ای دوستدار اهل بیت بود. او علم و عمل را وجهه ی همت خویش ساخت و در زهد و تقوا به درجه ای رسید كه به «مقدس» شهرت یافت و در تحقیق و ژرف نگری علمی به اندازه ای تبّحر داشت كه به «محقّق» معروف شد. ایشان در رجب سال 993 قمری از دنیا رفت.[19]

    سرنوشت این سه همدرس و همكلاسی، چنین بود كه مقدس اردبیلی به راه فقه و زهد رفت و آخوند ملاعبدالله و میرزا جان باغنوی شیرازی به راه ادب گام برداشتند، به طوری كه ملاعبدالله از دانشمندان و مدرسان ادب و علوم كلاسیك سده ی دهم گشت و حاشیه هایی كه این دو تن بر كتاب های كلاسیك روزگار خویش نگاشته اند، سال ها است كه در شمار كتاب های درسی است.[20]

    شاگردان

    ملاعبدالله پس از كسب تحصیل و مهارت فراوان، علامه ی روزگار خویش گردید. كسی در دانش و تقوا و فضیلت به او نرسد. ملاعبدالله سال های دراز به تدریس اشتغال داشت در این دوران متفکران بسیاری در مكتب درس او تربیت یافتند كه شرح زندگی برخی از آنان در ذیل آورده می شود:

    1 ـ شیخ بهایی

    شیخ بهاء الدین محمدبن حسین بن عبدالصمد حارثی جبعی عامل معروف به شیخ بهایی در سال 953 هـجری قمری در بعلبك لبنان زاده شد. سپس به ایران آمد. وی در دامن پدر بزرگوارش كه از مشایخ بزرگ بود، تربیت یافت تا جایی كه همگان به فضل و كمالات او اعتراف كردند.

    شیخ مدت 30 سال به سیر در شهرها پرداخت و در این مدت از محضر اساتیدی بزرگ بهره مند شد و از هر خرمنی خوشه ای چید. یكی از اساتید وی، فقیه منطقی آخوند ملاعبدالله بهابادی یزدی بوده است.[21] شیخ بهایی حكمت و كلام و یك قسمت از علم منقول را از ملاعبدالله بهابادی فرا گرفته است.[22] در بعضی از مطالب، شیخ بهایی تصریح کرده كه كلیّات قانون و دورس دیگر را نزد ملاعبدالله یزدی خوانده است.[23]

    از دیگر مباحثی كه شیخ نزد ملاعبدالله یزدی و ملاّعلی و ملاّفضل علی قاینی فرا گرفته است.[24]

    شیخ بهایی در حاشیه بر تفسیر قاضی می نویسد كه در خدمت آخوند ملا عبدالله یزدی كه صاحب حاشیه بر تهذیب المنطقاست، تلمّذ كرده و او را وصف به علامه یزدی کرده است.[25]

    شیخ بهایی در تالیفات خود، حاشیه ای بر حاشیه استاد خود ملاعبدالله بر شرح ملاجلال الدین محمد دوانی بر تهذیب المنطق تفتازانی نوشته است.[26]

    شیخ بهایی سرانجام در اصفهان اقامت کرد و به تدریس و تحقیق مشغول شد تا این كه در سال 1030 هجری قمری بعد از مراجعت از سفرِخانه خدا در سن 77 سالگی در اصفهان وفات یافت جنازه او را به مشهدمقدس انتقال دادند و در خانه اش كه مجاور آستان قدس رضوی بود، دفن کرده اند.

    مزارش هم اكنون زیارت گاه مشتاقان و زائران است.[27]

    2 ـ فرزند شهید ثانی

    شیخ حسن بن زین الدین بن علی بن احمد عاملی ملقّب به جمال الدین مكنی به ابو منصور عالم و فقیه ادیب شاعر ماهر و زاهد جلیل القدر و عظیم الشان، از اعیان علمای امامیه اوایل قرن یازدهم هجری است. وی در سال 911 قمری در شهرك جُبع در جنوب لبنان دیده به جهان گشود. پدر وی شهید ثانی، فردی فاضل و از عالمان با فضیلت جبل عامل بود.[28] بسیاری از نیكان و دودمان شهید ثانی در زمره ی دانشمندان و عالمان شیعی اند و از بزرگان علم و ادب به شمار می روند. به همین سبب است كه خاندان شهید ثانی، به سلسله الذهب، یعنی زنجیره های طلایی معروف گردیده اند.[29]

    شیخ حسن در 9 سالگی پس از آن كه روخوانی قرآن مجید را فرا گرفت، تحصیلات خود را آغاز كرد. نخستین معلم وی، پدرش علی بن احمد عاملی بود. شهید، ادبیات عرب و كتاب های مختصر النافع تالیف محقق حلی و اللمعةالدمشقیّةاز محمد بن مكّی شهید اوّل و برخی كتاب های دیگر را از محضر وی فرا گرفت.[30]

    شهید با خواهرزاده ی خود سید محمد (صاحب مدارك) هم سن و هم درس بود و هر دو مصداق حقیقی نفس سلیم بودند. در نماز به هم اقتدا می كردند و به درس هم حاضر می شدند، بلكه هر كدام كتابی تالیف می كرد به دیگری عرضه داشت و بعد از مذاكره در اطراف مطلب و تنقیح آن با توافق هر دو، ثبت اوراق می کردند. هر دو از محضر مقدس اردبیلی و ملاعبدالله یزدی صاحب حاشیه منطق معروف استفاده كردند.

    شیخ حسن بعد از مراجعت به لبنان، معالم را تصنیف كرد.[31] وی بیش از هفتاد كتاب و رساله در موضوعات گوناگون نوشته است كه دو كتاب شرح لمعهو مسالكوی در فقه و منیه المریددر اخلاق و تعلیم و تربیت از جمله مهم ترین آن ها است[32]

    شهادت وی در اوّل محرّم سال 1011 هجری قمری در قریه ی جُبع جبل عامل در سن 52 سالگی بود و در كنار قبر خواهرزاده اش صاحب مدارك مدفون گردید[33]

    3 ـ سید محمد ملقب به شمس الدین

    محمدبن علی بن حسین موسوی عاملی جبعی ملقب به شمس الدین، خواهرزاده ی شهید ثانی عالمی است. اوعامل فقیه كامل، محدّث فاضل از علمای امامیه كه در علم و زهد و تقوا دارای مقامی عالی بود. ایشان یكی از شاگردان بزرگ ملاعبدالله بهابادی بود كه به همراه دایی خود شهید ثانی در درس ملاعبدالله حاضر می شد و علوم بسیاری را از محضر آن استاد فرزانه فرا گرفت.

    سید محمد شمس الدین تالیفاتی دارد كه بعضی از آن ها به شرح ذیل است:

    1 ـ حاشیه استبصار

    2 ـ حاشیه الفیه شهید

    3 ـ حاشیه تهذیب الاحكام شیخ طوسی

    4 ـ حاشیه الروضه البهیه

    5 ـ شرح مختصرالنافع محقق

    6 ـ مدارك الاحكام فی شرح شرایع الاسلام كه كتاب شرایع محقق را از اوّل تا آخر باب حج به طور تعلیقه و حاشیه شرح كرده است. بارها در ایران چاپ شده است.

    سید محمّد (صاحب مدارك) در سال 1009 هجری قمری در سن 62 سالگی در قریه ی جُبع از جبل عامل لبنان زندگی را بدورد گفت و دایی او شیخ حسن (صاحب معالم) بر سر قبرش نوشت: رِجالُ صَدَقُوا ما عاهَدوُا الله عَلَیه فمِنهُمْ مَنْ قَضی نَحْبَهُ وَ مِنْهُمْ مَن ینْتَظرِ وَ ما بَدَّلُوا تَبْدیلاً. (احزاب: 23)[34]

    ملاعبدالله و دربار صفوی

    شاهان صفوی بنا به دلایل مختلف دینی و سیاسی و مصالح حكومتی، ضمن احترام و تقدیس علمای دین از آنان در امورمختلف نظرخواهی می كردند. این احترام ها و تقدیس ها بیش تر برای حفظ موقعیت خویش و به منظور برخورداری از حمایت و پشتیبانی جامعه شیعی بود كه سر در فرمان عالمان و فقیهان داشتند. از آن سو علما نیز از این موقعیت برای گسترش و نفوذ مكتب تشیع استفاده فراوان بردند. به واقع، ارتباط آنان با پادشاهان صفوی، نقشی انكارناپذیر در گسترش و نفوذ تشیع داشت. به طوری كه تشیع در این زمان از انزوا خارج شد و با رسمیت مذهب تشیع، نشر و تبلیغ اندیشه های شیعی رواج فراوان یافت و دانشمندان و بزرگانی مانند محقق ثانی و شیخ بهایی و علامه بزرگوار مجلسی، با جهت دادن سیاست های دربار صفوی به سمت ترویج و تبلیغ تشیع، خدمات بی نظیری را برای اسلام و تشیع به انجام رساندند.

    این دوران یكی از دوران های اوج گیری تفکر شیعی است. ملاعبدالله نیز از جمله عالمانی است كه در پرتو رابطه با دربار صفوی بر گسترش تشیع و حل مشكلات شیعیان تلاش های فراوانی به ثمر نشاند. آخوند از طرف سلاطین صفوی، سمت خزانه داری حرم شریف حضرت علی، علیه السلام، را بر عهده داشت.

    بعد از وفات او نیز فرزندانش عهده دار این سمت شدند.

    طایفه ای كه اكنون در نجف اشرف به «بیت الملا» معروف هستند، منسوب به آخوندند.[35]

    مقام معنوی و علمی

    آخوند، سرامد علمای عصر خود بود. در زهد و تقوا بی نظیر بود. تعابیری از قبیل علاّمه ی زمان، فقیه منطقی، عالم فاضل، اتقی و ازهد عصر خود، شارح متفكر منطق، همه، دال بر علوّ درجه و شأن و مرتبت علمی و معنوی او است.[36]

    از جمله كرامات آخوند ملا عبدالله یزدی این كه وقتی وارد اصفهان شد، چون قدری از شب گذشت، با توجه باطنی نظری به شهر اصفهان کرد. پس به همراهانش گفت: وسایل ما را جمع كنید تا از این شهر با عجله بیرون رویم؛ زیرا، چند هزار بساط شراب می بینم كه در این شهر چیده شده است كه اگر خدای تعالی عذابی نازل كند، ما هم با آن می سوزیم. پس همراهانش اسباب و وسایل را برداشتند و ملا عبدالله سوار بر مركب خویش شد.

    هنوز بیرون شهر نرسیده بودند كه وقت سحر فرار رسید آخوند دوباره توجه باطنی به شهر اصفهان كرد. پس به همراهانش گفت: برگردید؛ زیرا، چندین هزار سجاده را می بینم كه پهن شده و نماز شب می خوانند. این جبران آن را می کند. آن گاه به منزلی كه در شهر داشت، مراجعت كرد.[37]

    قصه ی مذكور حاكی از آن است كه ملا عبدالله را اشتغالات اجتماعی و دل مشغولی های تحصیلی و علمی، از فتوحات معنوی غافل نساخته بود. هر روز كه می گذشت، شكوفایی اخلاقی و عطر ملكوتی بر شاخسار وجود این فقیه منطقی فرهیخته بیش تر و افزون تر می گردید. دوری گزیدن از دنیای فانی، موجب آرامش نفس و اطمینان خاطر آن فرزانه ی والا گوهر شده بود، به طوری كه رسیدن به قلّه ی تكامل و تهذیب نفس برای او آسان شده و ارجمندی شخصیت ملاعبدالله را پدید آورد.

    سخنانی كه از نفس گرم ملاعبدالله سرچشمه می گرفت، نه تنها نسخه ای كارآمد، بلكه دارویی شفابخش حساب می شد و نورانیتی ویژه با خود داشت.

    آخوند ملاعبدالله در علوم فقه نیز در غایت تبحّر و استادی بود، به حدّی كه بالاستحقاق گفته است اگر بخواهم، به توفیق خداوندی، می توانم تمامی مسائل آن را با ادّله و براهین عقلی طوری واضح و روشن کنم كه ابداً جای رد و مجال و چون و چرا.[38]

    شهرت ملاعبدالله

    مسعود بن عمر بن عبدالله هروی خراسانی ملقب به سعدالدین و معروف ملا سعد تفتازانی از اكابر علمای مسلمانان و در سال 722 هـجری قمری در قریه ی تفتازان نزدیك شهر نساءاز بلاد خراسان متولد شد.[39]

    ملا سعد تفتازانی در فقه و اصول و تفسیر و كلام و منطق و تمامی فنون ادبی و اكثر علوم متداول، استاد كلّ و محقّق و وحید عصر خود بود[40]

    معروف ترین اثر علامه تفتازانی، كتاب تهذیب المنطق و الكلام ,,,,است كه شامل دو بخش منطق و كلام است. گفته می شود بخش منطق آن، بهترین است كه در نهایت ایجاز درباره ی علم منطق نگاشته شده است.

    مشهور است كه تفتازانی موقعی كه كتاب تهذیب خود را با نهایت ایجاز و اختصار به پایان رسانید و از خلاصه نگاری خود مسرور و خشنود بود، بارها می گفت و ادعا می كرد كه هر كه عبارت مرا خلاصه تر كند به تعداد هر جمله ای كه تلخیص شد، یك دینار به وی خواهم پرداخت. اشخاص زیادی در این مسابقه علمی شركت كردند و در میان آنان پس از وفات وی، گوی سبقت نصیب شیخ بهایی شده است كه بسیاری از عبارات او را خلاصه تر کرد.

    بر كتاب تهذیب المنطقتفتازانی شروح بسیاری نوشته شده است كه مشهورترین آن ها حاشیه نجم الدین ملاعبدالله بن شهاب الدین حسین بهابادی است.[41]

    یكی از علل بزرگ شهرت كتاب تهذیب المنطقتفتازانی حاشیه ی نفیس ملا عبدالله یزدی است كه در زمان شاه طهماسب برای تفسیر و بیان تهذیب المنطق نگاشته شده است. آن چنان دقیق و كامل است كه در ایران و هندبیش تر خود این حاشیه و نه تهذیب، كتاب درسی گشته است[42]

    بیش تر اشتهار ملاعبدالله به واسطه ی همین اثر مشهور او، یعنی حاشیه ی تهذیب المنطقتفتازانی است.[43]

    نظر به این كه حاشیه تهذیب المنطقتفتازانی از كتب درسی حوزه های علمیه و بسیار مشهور است، آن را اختصاراً حاشیه ملاعبدالله گویند و مؤلف دانشمند آن در محافل علمی حوزه و دانشگاه، به «صاحب حاشیه» مشهور است.

    در آینه ی دیگران

    شیخ بهایی در حاشیه و تفسیر قاضی می نویسد: كه در خدمت آخوند ملا عبدالله یزدی كه صاحب حاشیه بر تهذیب المنطقاست، تلمذ كرده ام. وی، او را وصف به «علامه یزدی» كرده است.[44]

    سید علی خان كبیردر كتاب سلافة العصر[45] درباره اش می نویسد: عبدالله پسر حسین یزدی، استاد شیخ بهاء الدین، علامه ی روزگار خویش است. كسی در دانش و تقوا و فضیلت به او نرسد. وی كتاب هایی مفید در علم فقیه و در علم منطق و... تألیف كرده است[46]

    ملاامین احمد رازی ساكن هنددر تذكره هفت اقلیمكه به سال 1010 هجری قمری نگارش یافته، در شرح احوالات آخوند ملاعبدالله بهابادی، به استادی وی در فقه و فقاهت اشاره کرده و در بیان مرتبت فقهی آخوند در ذیل عنوان «مولانا عبدالله» چنین می نویسد:

    پیوسته به قلم گوهر نگار نقش تألیف و تصنیف بر لوح روزگار می نگاشت و در میدان و افاده ی لوای سبقت بر امثال و اقران می افراشت و مهارتش در فنون علم فقه به غایتی بوده كه می گفته اگر متوجه بدان علم گردم، به توفیق الله تعالی، برهان و دلایل عقلی بر مسایل فقهی گفته، چنان علم فقه را مدلّل سازم كه مجال چون و چرا نماند[47]

    تألیفات ملاعبدالله

    در تعریف علم منطق، چنین می توان گفت که منطق علمی است که به وسیله ی آن انسان از طریق تفکر در معلومات به مجهولات خویش دست رسی پیدا می کند. این علم، راه صحیح فکر کردن را برای انسان نمایان می کند. پس همه تلاش های علمی بشر نیازمند منطق است. جناب ملا عبدالله ، این فقیه منطقی، ژرف نگر به نوبه ی خود سرامد علمای علم منطق در زمان خویش و حتی زمان های پس از خود بوده است. عظمت آثار قلمی این فقیه فرزانه و منطقی فرهیخته بر اهل دانش و حكمت پوشیده نیست. تألیفات آخوند ملاعبدالله در عین استحكام و جلالت قدر، عبارات آسان دارد. به دو زبان عربی و فارسی کتاب نوشته است. کتاب او برخوردار از حسن ایجاز است.[48]

    حاشیه تهذیب المنطق سعدالدین تفتازانی.

    به عربی است. این كتاب باعث اشتهار و شهرت ملاعبدالله شده است

    1 - شرح تهذیب المنطق به فارسی

    2 - حاشیه بر مختصر تفتازانی

    3 - حاشیه بر مطوّل تفتازانی

    4 - التجارة الرابحة فی تفسیر السورة و الفاتحة

    5 - شرح قواعد در فقه شیعه

    6 - حاشیه بر حاشیه شریفیه

    7 - حاشیه بر حاشیه بر شرح شمسیه

    8 - الدّرةالسنیة فی شرح الرسالة الالفیة الشهیدیة

    9 - شرح العجاله

    حاشیه بر حاشیه شرح جدید تجرید (قدیم دوانی)

    حاشیه بر حاشیه شرح جدید تجرید (جدید دوانی)

    10 - حاشیه بر حاشیه شریفیه و جلالیه

    11 - حاشیه بر مبحث جواهر از شرح تجرید

    12 - حاشیه بر مبحث موضوع علم از حاشیه دوانی

    عبارت زیر را آخوند ملا عبدالله در آغاز بعضی تألیفات خود از جمله حاشیه بر حاشیه دوانیآورده است:

    «حمداً لمن خلق الانسان، علّمه البیان و شكراً لمن علّّمه بدایع المعانی و روایع البیان و صلوات علی نیر المبعوث باكمل الادیان المبعوث با فصح اللسان وآله مصابیح العرفان و مفاتیع الفرقان»

    حاشیه ی بر حاشیه ی خطایی[49]

    این كتاب یكی از تألیفات مشهور دانشمند و ادیب شیعی آخوند ملاعبدالله بهابادی است. در علم معانی و بیان به زبان عربی است. آن چه آخوند ملاعبدالله به رشته ی تحریر در آورده، حاشیه بر حاشیه نظام الدین عثمان خطایی بر مختصر و مطوّل تفتازانیاست. چون خطایی فقط تا باب تعریف مسند الیه به ضمیر از كتاب مختصر را حاشیه نگاشته است، ملاعبدالله نیز به همین بخش بسنده كرده و به دیگر باب های مختصر كاری نداشته است. حاشیه ملاعبدالله بر حاشیه خطایی 3000 بیت نوشته دارد[50] چنان كه خود ملاعبدالله در پایان آن مرقوم داشته، این كتاب در 17 ذو الحجه 962 هجری قمری در مدرسه ی منصوریه ی شیراز پایان یافته است[51] نسخه ی خطی از حاشیه بر حاشیه خطایی به خط نستعلیق و در 76 برگ در كتابخانه مركزی دانشگاه تهران موجود است كه گفته می شود به خط خود آخوند ملاعبدالله است[52] در كتاب قاموس تراجم تصویری از یكی از صفحات همین نسخه، به عنوان نمونه خط آخوند ملاعبدالله آورده شده است.[53]

    استقبال علما از حاشیه ملاعبدالله

    علامه دانشمند شیخ آقا بزرگ تهرانی(صاحب الذریعه) در مبحث حاشیه می نویسد: تاكنون حواشی بسیاری بر حاشیه ی عالمانه آخوند ملاعبدالله بهابادی نوشته شده است. نام تعدادی از آن ها به ترتیبی كه در الذریعهآمده است، ذكر می كنیم:

    1 ـ حاشیه ی شیخ اسحاق حویزی بر حاشیه ی ملاعبدالله كه تا بحث قیاس پیش رفته و مشتمل بر 3000 بیت است.

    2 ـ حاشیه ی آقا محمد تقی بن محمّد علی كرمانشاهی

    3 ـ حاشیه ی ملا محمّد حسین بن اسماعیل یزدی پاشنه طلایی معروف به صراط المستقیم است

    4 ـ حاشیه ی شیخ محمد حسن فرزند ملا محمد جعفر شریعتمدار

    5 ـ حاشیه ی شیخ محمد سعید فرزند سید محمد طباطبایی

    6 ـ حاشیه ی میرصدرالدین مدرس یزدی به نام مرصع الحواشی

    7 ـ حاشیه ی معروف به كشف الاستار

    8 ـ حاشیه ی معروف به تعدیل المیزان

    9 ـ حاشیه ی شیخ عبدالرحیم

    10 ـ حاشیه ی ملاعبدالرزاق لاهیجی

    11 ـ حاشیه ی میرزا عبدالغفّار

    12 ـ حاشیه ی میرزا علی رضافرزند كمال الدین حسین

    13 ـ حاشیه ی میرزا محمّدفرزند احمد علی قراچه داغی تبریزی

    14 ـ حاشیه ی محمد علی فرزند قربان علی اردبیلی

    15 ـ حاشیه ی ملا محسن تهرانی

    16 ـ حاشیه ی ملا محسن فرزند محمد طاهر قزوینی

    17 ـ حاشیه ی میرزا محمد تنكابنی

    18 ـ حاشیه ی میرزا محمد یزدی

    19 ـ حاشیه ی سید محمد مهدی موسوی

    20 ـ ملا نظر علی فرزند محسن گیلانی

    21 ـ حاشیه ی یعقوب بختیاری حویزی[54]

    اشتباه تاریخ نگاران

    در بعضی از مراجع، نسبت ملاعبدالله بهابادی به اشتباه شهابادی نوشته اند. چنین به نظر می رسد كه اولین اشتباه در ذكر موطن ملاعبدالله، باعث نقل آن به وسیله ی سایر اصحاب تراجم و تواریخ شده است، در حالی كه در استان یزد، شهر یا بخشی به نام شهاباد وجود نداشته است و ندارد.[55] می توان تنها بی دقتی در ضبط صحیح نام بهاباد و عدم آشنایی با موقعیت جغرافیای، آن باعث این سهو داشت. خود ملاعبدالله در بعضی عبارات، خود را به نجم بن شهاب موسوم عبدالله بهابادی معرفی کنند.[56]

    یادگارهایی از ملاعبدالله در بهاباد

    یكی از نوادگان آخوند ملاعبدالله تا چند سال پیش در حدود محلی كه هم اكنون به مزار ملاعبدالله( صاحب حاشیه) در بهابادمشهور و معروف است، می زیست و به تقوا و دیانت معروف بوده است.[57]

    همچنین از همین خاندان، قرآنی خطی به یادگار مانده كه گفته می شود قرآن شخصی آخوند ملاعبدالله بوده كه در بین نوادگان او دست به دست شده و به «قرآن ملاعبدالله» مشهور است. این قرآن هم اكنون در كتابخانه ی فاطمیه ی بهاباد نگهداری می شود.[58]

    غروب غم انگیز

    آخوند ملاعبدالله بهابادی بعد از عمری تلاش و مجاهدت در راه تعلیم و تعلّم، سرانجام در سال 981 هجری قمری در اواخر حكومت شاه طهماسب صفوی، چشم از جهان فرو بست و به دیار باقی شتافت.[59]

    در بهاباد زادگاه آخوند بقعه ای متبركه وجود دارد كه به مزار ملاعبدالله بهابادی یزدی (صاحب حاشیه) مشهور و منسوب است.[60] این بقعه زیارت گاه خاص و عام و مورد توجه اهالی بهاباد و سایر مناطق اطراف بود. كراماتی نیز از صاحب آن مزار نقل می شود. مزار آخوند ملاعبدالله در محدوده ای واقع شده كه بنابر قولی، سابقاً جزء املاك پدری این عالم شهیر بوده است[61]

    دعایی كه آخوند ملاعبدالله در پایان یكی از حواشی خود، نوشته چنین است: والحمدلله علی توفیق الاتمام والسلام علی سید الانام وعترته ذوالكرام.[62]

    [1]. جغرافیای كامل ایران، وزارت آموزش و پرورش،ج دوّم تهران شركت چاپ و نشر ایران 1366 ش، ص 1371.

    [2]. فرهنگ جغرافیای ایران، دائرة جغرافیایی ستاد ارتش، تهران چاپخانه ارتش 1332، ص 42.

    [3]. همان.

    [4]. دكتر محمد معین در فرهنگ فارسی، ص 392 درباره توتیا چنین آورده است: توتیا اكسید طبیعی و ناخالص روی كه در كوره های ذوب، سرب و روی دست آید و محلول آن گندزدایی قوی است و در چشم پزشكی محلول رقیق آن برای شست وشوی مخاط و پلك ها به كار می رود در قدیم اكسید ناخالص مزبور را در جوش های بهاره و جوش های تراخمی به صورت پودر روی پلك ها می پاشیدند.(همان سورمه می باشد)

    [5]. به نقل از کتاب آخوند ملاعبدالله بهابادی صاحب حاشیه، احمد ترحمی بهابادی، 1374؛ معجم البلدان، یاقوت بن عبدالله الحموی، ج 2، مصر چاپخانه سعادت 1906 میلادی،ص 312.

    [6]. جامع مفیدی، محمد مفید مستوفی بافقی، به كوشش ایرج افشار، ج سوّم، تهران انتشارات كتابفروشی اسدی، 1340 شمسی، ص 331.

    [7]. شرح نفیس حاشیه ملاعبدالله، سید مصطفی حسینی مازندرانی، چاپ چهارم، ج اوّل، قم كتابفروشی طباطبایی 1343 شمسی.

    [8]. ریاض العلماء، میرزا عبدالله افندی، ج 3، 1401 هـجری قمری، ص 191.

    [9]. آخوند ملاعبدالله بهابادی صاحب حاشیه، احمد ترحمّی بهابادی، 1374، انتشارات بهاباد.

    [10]. روضات الجنات، ج 4، ص 229، میرزا محمد باقر خوانساری.

    [11]. ریاض العلماء، ج 3، ص 193، میرزا عبدالله افندی.

    [12]. همان ج 3، ص 191، 1401 هـجری قمری.

    [13]. ریحانة الادب، میرزا محمدعلی مدرس، ج 4، ص 258.

    [14]. آخوند ملاعبدالله بهابادی (صاحب حاشیه احمد ترحمّی)، ص 55، انتشارات بهاباد.

    [15]. ریحانة الادب،ج 4،ص 259، میرزا محمد علی مدرس.

    [16]. ملاعبدالله بهابادی صاحب حاشیه، احمد ترحمی 1374، ص 56،انتشارات بهاباد.

       

    کلیه حقوق این پایگاه برای مركز مديريت حوزه علمیه استان يزد محفوظ می باشد.
    نقل و نشر مطالب تنها با ذکر نام پایگاه اطلاع‌رساني مركز مديريت حوزه علمیه استان يزد بلامانع است.